زیدی اسمیت و زمانه اش : سیاست، پنجاهسالگی و کنترل ذهن
مصاحبه با دیوید رمنیک، اکتبر ۲۰۲۵
نویسنده: منا خداشناس
مقدمهای بر زیدی اسمیت و جایگاه او در ادبیات معاصر
دیوید رمنیک: از زمان انتشار رمان نخست، دندانهای سفید (White Teeth)، بیست و پنج سال میگذرد. این رمان از همان ابتدا صدای جسور و متفاوتی را در ادبیات معرفی کرد. اما کسانی که زیدی اسمیت را تنها به عنوان رماننویس میشناسند، چیز زیادی را از دست میدهند؛ او به عنوان مقالهنویس نیز با ظرافت درباره فرهنگ، فناوری، سیاست و جنتریفیکیشن مینویسد. مجموعه جدید مقالات او با عنوان مرده و زنده (Dead and Alive) نمونهای برجسته از این نگاههاست.
رمان دندانهای سفید و فاصله ۲۵ ساله با خود گذشته
رمنیک: دندانهای سفید رمانی پرانرژی و درخشان بود. جایی گفتهای که خودت را آنطور که در دندانهای سفید بودی، کامل نمیشناسی. منظور تو چیست؟
زیدی اسمیت: واقعاً عجیب است که بخواهم با خود ۲۵ سالهام ارتباط نزدیکی داشته باشم، وقتی ۵۰ ساله هستم. با این حال، نسبت به آن دختر حس گرمی دارم. او کتابی نوشت که زندگی مرا ممکن ساخت و به من اجازه داد آزادانه بنویسم. انرژی آن کتاب را دوست دارم، مثل انرژی همه رمانهای نخست. اما با افزایش سن، نگاه من به دنیا آرامتر شده است. آن دختر مثل جین کلی در نیویورک میدوید و میگفت: «باید برقصم!» حالا انرژیام کمتر است، هرچند هنوز هیجانات خودم را دارم.
جایگاه مقالهنویسی در زندگی ادبی زیدی اسمیت
رمنیک: درباره مقالاتت، نقش مقاله در زندگی نویسندگی تو چیست؟
زیدی اسمیت: مقالهنویسی به من امکان میدهد وقت زیادی صرف گوش دادن کنم، زیرا اغلب در جریان حوادث لحظهای نیستم. مصرف رسانهای من شبیه زندگی در سال ۲۰۰۳ است؛ میخوانم، میبینم، گوش میکنم، اما غرق جریان اطلاعات روزمره نیستم.
رابطه با شبکههای اجتماعی و امتناع از حضور آنلاین
رمنیک: تو پست نمیگذاری و اسکرول نمیکنی؟
زیدی اسمیت: نه.
رمنیک: آیا مجبور نیستی به هیاهوی سیاسی لحظه واکنش نشان دهی؟
زیدی اسمیت: احساس هیاهو دارم، اما درباره ظرفیتهای انسانی فکر میکنم. نوشتنم مثل جنبش «غذای آرام» است؛ زمان میبرد تا فکر کنم.
نمایندگی در ادبیات و مقاله مهم: دفاع از داستان
رمنیک: یکی از مهمترین مقالات این کتاب، Fascinated to Presume: In Defense of Fiction است. درباره نمایندگی در ادبیات صحبت میکند؛ چه کسی حق دارد داستان چه کسی را روایت کند و چقدر میتوان درباره شخصیتهای متفاوت تخیل کرد.
زیدی اسمیت: نگرانی درباره صحبت کردن به جای دیگران درست است، اما مقاله من سعی دارد تفاوت میان گفتارهای مختلف را توضیح دهد. زبان رمان، مانند نمایندگی سیاسی، نقطهبهنقطه نیست؛ صدای داستان پراکنده است و نمیتوان آن را به یک نهاد قانونی نسبت داد.
مرزهای نوشتن درباره دیگران و نقد قاعده «آنچه میدانی بنویس»
رمنیک: تو در این مقاله میگویی: «قاعدهی قدیمی و ناکارآمدِ «آنچه میدانی بنویس»، به تهدیدی تبدیل شده است: در حوزه ادبیات تنها به اندازهای معتبر است که تجربه شخصی غیرقابل انتقال و غیرقابل تقسیم تلقی شود.»
زیدی اسمیت: وقتی درباره دیگران مینویسیم، بسیاری فکر میکنند نمیتوان از یک مرد سفیدپوست چیزی اقتباس کرد. اما من فکر میکنم هر کسی میتواند از هر چیزی بهره ببرد. هدف من در رمان این است که شخصیتها انسانی باشند، حتی اگر قصد انتقاد یا هجو داشته باشم.
روندهای گذرا در ادبیات و جستوجوی شکل تازه نوشتن
رمنیک: به نظر میرسد روندها در ادبیات گذرا هستند.
زیدی اسمیت: بله، هر نسل رمانهایی دارد که به زمان خود بسیار وابستهاند و گاهی نزدیک به یک زبان متفاوت میشوند. من همیشه به دنبال شکل و رویکرد تازهای در نوشتن هستم.
نقد فیلم Tár و ارتباط آن با ویرجینیا وولف
رمنیک: مقاله تو درباره فیلم Tár جالب بود، جایی که درباره تحلیل شخصیتی و تاریخ فرهنگی صحبت کردی.
زیدی اسمیت: وقتی مقاله را مینوشتم، داشتم خاطرات و یادداشتهای ویرجینیا وولف را میخواندم. او گاهی متکبر و نژادپرست است، اما آثارش، آسیبپذیریها و قهرمانیاش، بسیار ارزشمندند. تفکر او درباره ساختارها، مثل مقالهی اتاقی برای خود، به من و بسیاری از زنان دیگر شکل داد. او نشان میدهد که موقعیت و ساختار اطراف افراد برای شکوفایی آنها حیاتی است.
زیرنویس: اتاقی برای خود (A Room of One’s Own) مقالهای کلاسیک از ویرجینیا وولف است که اهمیت استقلال مالی و فضای خصوصی برای زنان و تأثیر آن بر خلاقیت را تحلیل میکند.
سیاست، مقاله Trump Gaza Number One و بازاندیشی در چپ
رمنیک: درباره سیاست، مقالهای با عنوان Trump Gaza Number One نوشتی که تقریباً یک اعلامیه سیاسی است.
زیدی اسمیت: وقتی در آمریکا درباره سوسیالیسم دموکراتیک صحبت میکنیم، شگفتآور است که حتی سیاستهای ابتدایی مانند مسکن، آموزش و بهداشت رایگان، برای مردم آمریکا چیزی رادیکال به نظر میرسد. این مسئله مرا واداشت دوباره بررسی کنم: آیا ما در چپ، درباره همان چیز صحبت میکنیم؟
کنترل ذهن در عصر دیجیتال و رادیکالیزه شدن رفتارها
رمنیک: درباره اینترنت و شبکههای اجتماعی چه میتوان گفت؟
زیدی اسمیت: تأکید من روی کنترل ذهن است. دنیای دیجیتال طوری طراحی شده که توجه ما را میرباید و هدایت میکند. وقتی میگویند اینترنت مردم را به راست یا چپ رادیکالیزه میکند، من میگویم حتی نگاه کردن ۶ ساعت به صفحه نمایش، انسان را رادیکالیزه میکند.