سربیجانکا تورایلیچ: استاد دانشگاه، فعال سیاسی و مدافع و اسطوره آزادی در صربستان

نویسنده: منا خداشناس

مقدمه

سربیجانکا تورایلیچ (۲۵ آوریل ۱۹۴۶ – ۲۵ سپتامبر ۲۰۲۲) یکی از استادان برجسته دانشگاه بلگراد و از شناخته‌شده‌ترین فعالان سیاسی لیبرال صربستان بود. او بیش از نیم قرن از زندگی خود را به تعلیم، پژوهش و تلاش برای توسعه و دموکراتیزه‌کردن جامعه صربستان اختصاص داد.

تورایلیچ از چهره‌های شاخص مخالفت با رژیم اسلوبودان میلوشویچ بود و به عنوان یکی از اعضای مهم جنبش Otpor! (مقاومت) نقش پررنگی در مبارزات دموکراسی‌خواهانه دهه ۱۹۹۰ ایفا کرد.

تحصیلات و فعالیت علمی

تورایلیچ در بلگراد به دنیا آمد و تحصیلاتش را نیز در همین شهر ادامه داد. او در سال ۱۹۶۹ از دانشکده مهندسی برق دانشگاه بلگراد فارغ‌التحصیل شد و سپس مدرک کارشناسی ارشد (۱۹۷۳) و دکتری خود (۱۹۷۹) را دریافت کرد.

در سال ۱۹۶۴، او به عنوان دانشجو در المپیاد بین‌المللی ریاضی مسکو شرکت کرد و چندین جایزه علمی دریافت نمود که آغازگر مسیر حرفه‌ای او در حوزه آموزش و پژوهش بود.

از ۱۹۷۴ تا ۱۹۷۵ با بورسیه دولت فرانسه در گرنوبل تحصیل کرد و بین سال‌های ۱۹۸۴ تا ۱۹۸۶ نیز به عنوان مدرس در دانشگاه مونتری در کالیفرنیا تدریس کرد.

تورایلیچ در طول فعالیت علمی‌اش بیش از ۱۰۰ مقاله پژوهشی در زمینه مدیریت و آموزش عالی منتشر کرد. او نویسنده دو کتاب درسی و همکار تألیف یک کتاب دیگر بود که در برنامه درسی رسمی صربستان قرار گرفت.

او در سال ۲۰۱۱ از دانشگاه بلگراد بازنشسته شد، اما فعالیت اجتماعی و سیاسی‌اش تا پایان عمر ادامه داشت.

خدمات عمومی و فعالیت‌های سیاسی

در دهه ۱۹۹۰، تورایلیچ از فعال‌ترین چهره‌های جنبش Otpor! بود؛ جنبشی که نقشی اساسی در پایان حکومت میلوشویچ داشت.

پس از سقوط رژیم در سال ۲۰۰۰، او میان سال‌های ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۴ در مقام معاون وزیر آموزش عالی و ورزش در وزارت آموزش صربستان فعالیت کرد و در دوره مدیریت گاشو کنژویچ نقش کلیدی در بازسازی و نوسازی نظام آموزش عالی کشور بر عهده داشت.

او همچنین از بنیان‌گذاران جنبش شهروندان آزاد در سال ۲۰۱۷ بود؛ حرکتی که با رهبری ساچا یانکوویچ بر ترویج دموکراسی، آزادی بیان و حقوق شهروندی متمرکز بود.

تورایلیچ به صراحت و شجاعت در نقد رهبران سیاسی مشهور بود و از منتقدان جدی الکساندر ووچیچ، رئیس‌جمهور فعلی صربستان به شمار می‌رفت.

در سال ۲۰۰۹، او به دلیل تلاش‌هایش برای گسترش دموکراسی، جایزه Osvajanje Slobode (کسب آزادی) را از صندوق ماجا مارسیچویچ تاشیچ دریافت کرد و توسط روزنامه Blic به عنوان یکی از ۱۰۰ زن قدرتمند صربستان معرفی شد.

میراث فرهنگی و مستندسازی

میلا تورایلیچ، دختر سربیجانکا، فیلم‌ساز شناخته‌شده صربستانی است که مستند معروف The Other Side of Everything را درباره زندگی مادرش ساخت.

این فیلم با روایت تحولات سیاسی صربستان از دریچه تجربه‌های خانوادگی، نقش تورایلیچ را به عنوان استاد دانشگاه و فعال سیاسی برجسته نشان می‌دهد و توضیح می‌دهد که چگونه بحران‌های اجتماعی و سیاسی بر زندگی شهروندان تأثیر می‌گذارند.

میلا تورایلیچ درباره مادرش گفته است:
«او یک استاد دانشگاه و فعال سیاسی بود، اما هم‌زمان استاد قصه‌گویی نیز بود. داستان‌های رنگارنگی از خانواده می‌گفت و زندگی سیاسی و شخصی را با مهارت در هم می‌آمیخت.»

شخصیت و ارزش‌ها

تورایلیچ در خانواده‌ای دانشگاهی رشد کرد و این پیش‌زمینه باعث شد اهمیت آموزش، پژوهش و آزادی فردی همیشه در مرکز تفکر او قرار داشته باشد.

او به دلیل شجاعت در بیان نظرات سیاسی، صداقت، تلاش برای استقلال فکری و باور به دموکراسی شناخته می‌شد. فعالیت‌هایش در حوزه سیاست، آموزش و جامعه مدنی تا پایان عمر ادامه داشت و الهام‌بخش نسل‌های جدید فعالان اجتماعی و سیاسی بود.

درگذشت

سربیجانکا تورایلیچ در ۲۵ سپتامبر ۲۰۲۲ در بلگراد و در سن ۷۶ سالگی درگذشت. میراث سیاسی، دانشگاهی و فرهنگی او همچنان زنده است و برای بسیاری از علاقه‌مندان به دموکراسی، حقوق بشر و آموزش عالی یادگاری ارزشمند به شمار می‌آید.

منابع و مطالعه بیشتر

1. BIRN Serbia — “Srbijanka Turajlic, Serbian Peace and Democracy Activist, Dies at 77.”

2. بیانیه رسمی جنبش شهروندان آزاد، صربستان.

3. Turajlic, Mila — The Other Side of Everything (2017).

4. روزنامه Blic — فهرست «۱۰۰ زن قدرتمند صربستان».

5. Declaration on the Common Language — 2017.

6. Maja Marsicevic Tasic Fund — «جایزه کسب آزادی» (2009).

7. اسناد دانشگاه بلگراد — دانشکده مهندسی برق.