مادری برای ملت
نویسنده:مناخداشناس
روایتی از بدن زن در تاریخ مدرن ایران با الهام از پژوهشهای فیروزه کاشانی ثابت
تصور کنید زنی در تهران صد سال پیش کنار پنجره نشسته است. نور عصر از لابهلای پرده عبور میکند و روی صفحه مجلهای تازهچاپ میافتد. مجله به او میگوید چگونه باید غذا بخورد، چگونه باید باردار شود، چگونه باید کودکی سالم تربیت کند. در نگاه اول، اینها فقط توصیههایی برای زندگی بهترند. اما اگر کمی دقیقتر نگاه کنیم، داستان بزرگتری در حال نوشته شدن است، داستانی درباره ملت، آینده و بدن زن.
فیروزه کاشانیثابت، تاریخنگار ایرانی، در پژوهشهای خود نشان میدهد که چگونه در ایران مدرن، بدن زنان به نقطهای حساس در پروژه ملتسازی تبدیل شد. جایی که پزشکی، سیاست، آموزش و ایدئولوژی به هم رسیدند.
در اواخر دوره قاجار و آغاز قرن بیستم، بسیاری از روشنفکران ایرانی نگران وضع کشور بودند. ایران، در نگاه آنان، از نظر علمی، نظامی و حتی جسمانی از جهان مدرن عقب افتاده بود. این نگرانی کمکم به نوعی اضطراب جمعی درباره «ضعف ملت» تبدیل شد. پرسش این بود: چگونه میتوان ملتی قوی ساخت؟پاسخی که بهتدریج شکل گرفت، عجیب اما ساده بود: باید بدنها را اصلاح کرد.
در اواخر دوره قاجار و آغاز قرن بیستم، بسیاری از روشنفکران ایرانی نگران وضع کشور بودند. ایران، در نگاه آنان، از نظر علمی، نظامی و حتی جسمانی از جهان مدرن عقب افتاده بود. این نگرانی کمکم به نوعی اضطراب جمعی درباره «ضعف ملت» تبدیل شد. پرسش این بود: چگونه میتوان ملتی قوی ساخت؟پاسخی که بهتدریج شکل گرفت، عجیب اما ساده بود: باید بدنها را اصلاح کرد.
ویژگی های نگاه جدید شامل چه چیزهایی بودند؟
در این نگاه جدید، بدن دیگر فقط یک امر طبیعی نبود. بدن به مسئلهای سیاسی تبدیل شد. سلامت فرد نشانه سلامت جامعه تلقی میشد و بیماری، نمادی از انحطاط ملی. اما در میان همه بدنها، بدن زن اهمیتی ویژه یافت. زیرا زن حامل آینده بود.