راجر کاردینال و هنر اوتسایدر
نویسنده: منا خداشناس
مقدمه
در دهههای پایانی قرن بیستم، با گسترش پژوهشهای هنری، پرسشی بنیادین مطرح شد: «آیا خلاقیت صرفاً در چارچوبهای رسمی هنر امکانپذیر است؟» این پرسش زمانی جدی شد که آثار هنرمندانی دیده شد که نه در آکادمی هنر آموزش دیده بودند و نه در شبکههای رسمی گالری و بازار جای داشتند.
در این زمینه، اهمیت نوشتهها و پژوهشهای راجر کاردینال (۱۹۴۰–۲۰۱۹) بسیار آشکار است. کتاب او Outsider Art (۱۹۷۲) نخستین اثر انگلیسیزبان بود که اصطلاح «هنر اوتسایدر» را مطرح کرد و مفهومی تازه در مطالعات هنر ایجاد نمود. در این مقاله، مسیر فکری کاردینال، خاستگاه نظری او و تأثیر این مفهوم در هنر معاصر بررسی میشود.
۱. زمینههای نظری: سوررئالیسم، رمانتیسم و اصطلاحسازی
کاردینال در تحصیلات خود در دانشگاههای بریتانیا با مفاهیمی چون رمانتیسم آلمانی و سوررئالیسم فرانسوی آشنا شد. این زمینهها جایگاه مهمی در آثار او داشتند، زیرا او بر آزادی تخیل، رهایی از نظمهای عقلی و باور به تجربهی فردی تأکید میکرد.
مواجهه با آثار ژان دوبوفه و مفهوم Art Brut نقطه عطفی در مسیر کاردینال بود. دوبوفه «هنر خام» را برای آثاری بهکار برد که از نظام رسمی هنر فارغ بودند. کاردینال این مفهوم را در فضای انگلیسیزبان توسعه داد و به تعریف نوینی از هنر اوتسایدر دست یافت.
۲. تکوین کتاب و اصطلاح «Outsider Art»
در سال ۱۹۷۲، کاردینال کتاب Outsider Art را منتشر کرد. او در ابتدا قصد داشت عنوان کتاب Art Brut باقی بماند، اما ناشران انگلیسی اصطلاح «Outsider Art» را انتخاب کردند.
با وجود اینکه کاردینال بعدها اذعان کرد که این واژه مورد علاقهاش نبوده، اما نقش مهمی در معرفی و طرح بحث هنر خارج از نهادهای رسمی داشت. کتاب او نخستین اثر متمرکزی بود که خلاقیت هنری خارج از چارچوبهای رسمی را در زبان انگلیسی به بحث گذاشت.
۳. کار نظری و تدریس میانرشتهای
کاردینال بیش از پنجاه سال در دانشگاه کِنت کانتربری به تدریس پرداخت؛ محیطی میانرشتهای و نوگرا که زمینه تجربههای آموزشی متفاوت را فراهم میکرد.
او واحدهای درسی مانند «جنون» و «پوچی» طراحی کرد و در کنار آن کتابهای مهمی نوشت:
Expressionism (۱۹۸۴)
The Landscape Vision of Paul Nash (۱۹۸۹)
The Cultures of Collecting (۱۹۹۴)
با این حال، اثر ۱۹۷۲ او، یعنی Outsider Art، همواره شاخص باقی ماند و به نمادی برای تعریف هنر اوتسایدر تبدیل شد.
۴. نقد، پذیرش و چالشهای اصطلاح
در بریتانیا، واکنش اولیه به کتاب سرد بود. برخی نشریات معتبر آن را مجموعهای «درهمریخته» خواندند. با این حال، در ایالات متحده، کتاب با استقبال گسترده مواجه شد و پایهگذار جریان جدیدی در هنر گردید.
کاردینال بعدها هشدار داد که اصطلاح «Outsider Art» در بازار هنر و جریانهای عمومی متعدد بهکار رفته و معنای اولیهاش تغییر کرده است. او معتقد بود که هنر اوتسایدر باید مستقل از بازار و نظامهای رسمی هنر باقی بماند.
نتیجهگیری
راجر کاردینال با معرفی و تبیین مفهوم «هنر اوتسایدر» دریچهای تازه به فهم خلاقیت انسانی گشود؛ خلاقیتی که الزاما در چارچوب نهادها، آموزش رسمی یا بازار هنر تولید نمیشود.
امروزه واژه Outsider Art نه صرفاً یک برچسب، بلکه یادآور ارزش فردیت، استقلال و تجربه بیواسطه خلاقانه است. کاردینال ما را دعوت میکند تا پاسخها را در تجربه هنری فردی جستوجو کنیم، نه در چارچوبهای تثبیتشده.
منابع پیشنهادی
“An Interview with Roger Cardinal, ‘The Father of Outsider Art’ (Part 1)”, Arts Initiative Tokyo. [https://www.diversity-in-the-arts.jp/en/stories/12639]
“Inner and outer worlds: Roger Cardinal (1940–2019)”, ArtUK. [https://artuk.org/discover/stories/inner-and-outer-worlds-roger-cardinal-19402019]
“Roger Cardinal (art historian)”, Wikipedia. [https://en.wikipedia.org/wiki/Roger_Cardinal_(art_historian)]
Tanke, M. “OUTSIDER ART”, Master’s thesis, Eur – University. [https://thesis.eur.nl/pub/44831/Tanke-455457.pdf